حرکت زمین، چند فتوای عجیب و یک تحلیل
امروزه تقریبا هیچ کسی نیست که به کرویت و دَوَران کره زمین باور نداشته باشد، اما «عبدالعزیز بن عبدالله بنباز»، مفتی پیشین عربستان سعودی، هرگز چرخش و کرویت زمین را نپذیرفت، و حتی فیلم مستندی را که فضانوردان در این زمینه تهیه کرده بودند، نیز ندید.
انتشار جدید تعدادی از فتواهای عجیب در اینترنت مانند فتوای شیر خوردن بزرگسالان برای محرمیت (در محیط کاری) و فتوای تخریب اماکن مقدسه شیعیان که موجب شگفتی بسیاری از مردم جهان، از جمله اهل سنت شد، در واقع، تنها فتواهای عجیب برخی از این علما در کشورهای عربی نیست، بلکه صدور اینگونه فتواها، سابقه طولانی به ویژه در سلفیها دارد.
اکنون نیز این چند فتوای تازه یک بار دیگر خاطره فتواهای عجیب این عده از مفتیان را در کشورهای همسایه ایران ـ در نیم قرن اخیر ـ زنده کرد؛ مانند فتوای حرام بودن خرید و فروش گل، حرام بودن تقدیم گل به دوستان و یا بردن آن برای عیادت از بیماران، حرام بودن رانندگی زنان، حرام بودن بازی فوتبال، حرام بودن شناسنامه و کارت شناسایی برای زنان، حرام بودن آب یخ و بستنی و... و کافر دانستن هر کس که به میخکوب بودن و سکون زمین باور نداشته باشد و کافر دانستن شیعه در فتواهای شماره 7308 و شماره 1661 از سوی کمیته دایمی پژوهشهای علمی و فتواهای عربستان.
از میان فتاوی این کمیته برای نمونه، فتوای سکون بودن زمین از سوی کسی که به کفر شیعه فتوا داده، چنین است: مفتی (عالم سُنّی) اعظم عربستان «عبدالعزیز بن عبدالله بنباز»: «اعتقاد به دوران یا چرخش زمین باطل است و کسی که به این فرضیه باور داشته باشد، کافر است، برای اینکه این فرضیه با قرآن کریم «والجبال أوتادا» و قوله جل و علا «والی الأرض کیف سطحت» منافات دارد. تفسیر روشن آیه این است که زمین کروی نیست و نمیچرخد و این روشن است، اما البته تنها در صورت غضب خداوند، میتواند چرخش یا حرکت داشته باشد. کما فی قوله سبحانه: «أَأَمِنْتُمْ مَنْ فِی السَّمَاءِ أَنْ یَخْسِفَ بِکُمُ الْأَرْضَ فَإِذَا هِیَ تَمُورُ أَمْ أَمِنْتُمْ مَنْ فِی السَّمَاءِ أَنْ یُرْسِلَ عَلَیْکُمْ حَاصِبًا فَسَتَعْلَمُونَ کَیْفَ نَذِیرِ ». و وَقَوْله «وَجَعَلْنَا فِی الْأَرْض رَوَاسِی »؛ یعنی زمین را با کوهها، میخکوب کردهایم تا به حرکت درنیاید و آرامش مردم برهم نخورد».
«وقد ذکر الله سبحانه أن الشمس والقمر یجریان فی فلک»؛ یعنی خداوند از حرکت خورشید و ماه خبر داده است و اگر زمین نیز بر محور خود میچرخید، خداوند از آن خبر میداد، اما خداوند از حرکت کردن زمین خبری نداده است. بسیاری از علمای دانش ستارهشناسی گفتهاند: زمین میچرخد و خورشید ثابت است، این اقوال کفرگویی و انکار کتاب و سنت سلف صالح است.
بنباز همچنین گفته است: هنگامی که جوان بودم و چشمان قدرتمندی داشتم با چشمان خودم به خورشید نگاه میکردم و حرکت خورشید را میدیدم. پس اگر زمین در حال حرکت باشد، چگونه ما آن را حس نمیکنیم و در آرامش هستیم؟ پس چگونه کشتیهای بزرگ در دریاها حرکت میکنند و چپ نمیشوند؟
عبدالکریم بن صالح الحمید نیز در کتابش «هدایة الحیران فی مسألة الدوران»، (ص 12ـ 32 ) با دفاع از این فتوا به نقض نظریه چرخش زمین پرداخته و نوشته است: برخی علوم و فرضیهها فاسد و تباهگر و ملحدانه است؛ از جمله این اعتقادات، باور به کروی بودن و چرخش زمین است... و باور به دوران زمین، خطایی بسیار بزرگتر از نظریه جهش و تکامل انسان از میمون است ». ص 33: «کل دلیل من الکتاب والسنة علی دوران الأرض فهو تأویل باطل».
همچنین «ابن عثیمین» در کتاب «مجموع فتاوی و رسائل محمدبن صالح العثیمین»: (ج / 3 الفتوی شماره 428 صفحه 153)، به معلمان اخطار میدهد که از تدریس آن بخش از درس جغرافیا که از حرکت زمین سخن گفته میشود، خودداری کنند، چون این مطلب باعث مفسده و گمراهی دانشآموزان است.
(منبع : شیعه نیوز)
تحلیل ایمان نو
این مطلب را که خواندم خنده ام گرفت اما متوجه شدم که دلم در گریه است؟!
چندین نکته را می گویم تا ببینید علت خنده و گریه ام چه بود؟!
نکته اول:
قرآن در موارد متعددی به حرکت زمین اشاره کرده است. تنها به دو نمونه زیر توجه کنید:
الف: "الذی جعل لکم الارض مهدا"(سوره طه، آیه 53)
ترجمه: "آن خدایی که زمین را برای شما گهواره قرار داد."
در این آیه، قرآن کریم، زمین را به گهوارهای تشبیه میکند و میدانیم به واسطه حرکت گهواره است که طفل در آرامش به سر میبرد و بدین سان قرآن اولا به حرکت زمین و ثانیا به آرامش بخشی این حرکت اشاره میکند.
ب: و تری الجبالَ تحسبُها جامدة و هی تمُرّ مَرّ السحاب (نمل:88)
ترجمه: "و تو کوهها را می بینی، آنها را ساکن می پنداری در حالی که آنها همچون ابرها در حرکتند."
روشن است که حرکت کوه هایی که راسخ در زمین هستند بدون حرکت زمین، ممکن نیست.
علت این امر که قرآن با صراحت به حرکت زمین اشاره نمیکند آن است که این جملات در زمانی نازل شده است که جز سکون زمین و حرکت افلاک به دور آن چیز دیگری برای بشر مطرح نبود. توضیح بیشتر آنکه هنگامی که هزار سال بعد کپرنیک و بعد از او گالیله اعلام کرد که زمین حرکت میکند او را محکوم به اعدام کردند. از همین جا میتوان فهمید که اگر قرآن با صراحت مسأله حرکت زمین را مطرح میکرد به طور وسیعی مطرود میگشت و بنابر این قرآن این مطلب را با لطافت خاصی بیان نموده است که اولاً با نظرات مردم آن زمان صریحاً منافات نداشته باشد و ثانیا حقیقت را بیان کرده باشد.
نکته دوم:
مقدمتا می گویم: هر عبارتی یا نص در یک معناست و یا ظاهر. نص، عبارتی است که تنها یک احتمال دارد و از این رو تاویل پذیر نیست. اما ظاهر، عبارتی است که دارای چند احتمال باشد و از این رو تاویل پذیر است به این معنا که با کمک شواهد و قراین، می توان آن را از معنای ظاهریش، به معنای دیگری برگرداند(تاویل: برگرداندن).
در قرآن کریم، مطلبی که نَصّ در ثابت یا متحرک بودن زمین باشد وجود ندارد.(و علت آن نیز بیان شد که قرآن نمی خواسته با دانشمندانی که تا قرن چهاردهم میلادی، معتقد به سکون زمین بوده اند در بیفتد چرا که این کار با اهداف تربیتی قرآن منافات داشت)و آنچه در قرآن آمده است ظاهر در معانی یاد شده است نه نص در آنها؛ مثلا در قرآن آمده است که :" آیا نمی بینند که کوه ها چگونه نصب شده و زمین چگونه مسطح گشته است؟"(غاشیه:20). این آیه ممکن است دو معنا داشته باشد. اول اینکه زمین کروی نیست. دوم اینکه زمین را هموار گردانیدیم تا قابل زندگی باشد.
این آیه ظاهر است نه نص؛ از این رو تفسیر و تاویل پذیر است. به سه دلیل، مراد این آیه نمی تواند نفی کرویت یا سکون زمین باشد: 1) کنار هم قرار گرفتن کیفیت ظاهری کوه ها و زمین: کوهها برافراشته شده اند و زمین مسطح. وقتی به کیفیت کوه ها توجه می کنیم می بینیم مراد آیه این است که شکل عمومی زمین، همانند کوه ها نبوده بلکه هموار و قابل زندگی است. 2) آیات متعددی که به کرویت و حرکت زمین اشاره کرده اند می توانند دلیل بر صحت تفسیر دوم باشند (مثل آیاتی که از مشرق ها و مغرب ها سخن می گویند. در صورتی که زمین مسطح باشد تنها یک مشرق و یک مغرب وجود دارد نه مشارق و مغارب. دقت کنید!) 3)نظریات اثبات شده علمی می تواند خود مویّد تفسیر دوم باشد.از آنجا که در این آیات – به خودی خود و با صرف نظر از سایر آیات- دو احتمال وجود دارد و ما نمی دانیم مراد خداوند کدام احتمال است، نظریه های علمی به ما کمک می کند تا مراد حقیقی خدای متعال را دریابیم.
از این بیان به خوبی می توان فهمید که اگر عبارتی در قرآن یا سنت وجود داشته باشد که "ظاهر" باشد، مطالب اثبات شده علمی(نه فرضیه های اثبات نشده)، می تواند مبیّن و مفسر این ظواهر باشد و یک احتمال را بر دیگری ترجیح دهد(تاویل صحیح).
در بحث سکون یا حرکت زمین نیز همین گونه است؛ یعنی چون عبارات ذکر شده در قرآن، ظاهر هستند باید به دنبال شواهد و دلایلی گشت که یک احتمال را بر دیگری ترجیح دهد.
مثلا یکی از آیاتی که مورد استناد این مفتیان اهل سنت قرار گرفته این آیه است که " ما کوه ها را میخ ها قرار دادیم"(سوره نبأ). این آیات نیز ظاهر بوده و دو احتمال در مورد آنها وجود دارد: احتمال اول این است که منظور این آیات این باشد که ما بوسیله کوه ها، زمین را به جسم دیگری میخ کوب کرده ایم و به همین جهت، زمین حرکت نمی کند.(همان احتمالی که مد نظر این مفتیان است)
احتمال دوم این است که مراد این باشد که: همان گونه که میخ، موجب استواری یک چیز شده و به آن ثبات و آرامش می دهد، ما نیز کوهها را همین گونه قرار داده ایم تا مایه آرامش و استواری زمین گردند.
احتمال دوم منافاتی با حرکت زمین ندارد؛ یعنی ممکن است زمین –به همراه کوه ها- در حرکت باشد و در عین حال کوهها مانند یک میخ و یک لنگر، تعادل زمین را حفظ نمایند.
احتمال دوم از یک سو توسط آیات دیگر قرآن تایید می شود (مثل همان آیه ای که به حرکت کوه ها همراه با زمین اشاره می کند) و از سوی دیگر با نظریه های اثبات شده علمی سازگار تر است؛ زیرا اولا اثبات گشته که زمین متحرک است و ثانیا نقش کوه ها در ثبات و تعادل زمین نیز به تایید رسیده است. پس این آیات خود، دو معجزه علمی قرآن هستند.
نکته سوم:
از این برداشت سطحی و ابتدایی که توسط یک مفتی (و به تعبیر ما شیعیان: مرجع تقلید اهل سنت) صورت گرفته می توان فهمید که تفسیر قرآن کاری بسیار دشوار است و باید با توجه به آیات دیگر قرآن صورت گیرد؛ یعنی تنها کسی می تواند مفسر قرآن باشد که به یک معنا "اسلام شناس" باشد.
نکته چهارم:
براستی چگونه ممکن است کسی در قرن حاضر زندگی کند و حرکت زمین را نپذیرد؟ مخصوصا که قرآن-در زمانی که همه باور به ساکن بودن زمین داشتند- در موارد متعددی به حرکت زمین اشاره کرده است.
علت این امر جهالت است یا تعصب بی جا و یا چیز دیگر؟
در نظر اول ممکن است جهالت و تعصب بی جا را علت این امر بدانیم اما برای من قابل باور نیست.
تحلیلی که من دارم، دقیقا مشابه تحلیل فلسفه پیدایش طالبان است. این گروه، بطور هدفمند و حمایت شده "خلق" شدند تا آبروی اسلام را بریزند و اسلام را در نظر مردم، دینی متحجّر، زشت، خشونت طلب و غیر منطقی جلوه دهند.
نکته پنجم:
این گونه اظهار نظرها، همان گونه که مردم را از اهل سنت دور می کند، به همان اندازه به مذهب تشیع، سوق می دهد. به عبارت دیگر، این مطالب درستی مذهب تشیع و عالمانه بودن آن را و ارتباط امامان شیعه را با خالق هستی به خوبی نمایان می سازد. این گونه اظهار نظر ها زاییده دوری از معارف ناب مکتب اهل بیت علیهم السلام است.
نکته ششم:
به راستی آیا "تکفیر" یک مسلمان به این سادگی است که "هر کس به ساکن بودن زمین اعتقاد نداشته باشد کافر است"؟! مگر این مساله جزو اصول دین یا فروع دین یا حتی اصول و فروع مذهب است؟ آیا پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نیز همین گونه مسلمانان را کافر خطاب می کرد؟!
نکته آخر:
در نهایت باید نسبت به بیداری شیعیان و مخصوصا عالمان دینی و حتی عالمان اهل سنت تذکر داد. این حرکات ضد علمی- اسلامی بطور هدفمند طراحی شده و نیاز به یک عکس العمل جدی دارد. بر هر اسلام شناسی است که ضد اسلامی بودن این سخنان را اعلام و اظهار نماید.
علیرضا عابدی سرآسیا